Home › Methode en correcties

Methode en correcties

Hoe het corpus wordt opgesteld, gecontroleerd en verbeterd, wat het nog niet weet, en de gedateerde lijst van correcties. De Franse tekst is de referentie.

Wat het corpus bevat

1.241 gebouwen (Brussel 396, Vlaanderen 629, Wallonië 157, Hauts-de-France 59), 829 architecten, ingenieurs, beeldhouwers en aannemers, 65 biografieën en 48 routes, in het Frans, Engels en Nederlands. Elk gebouw is gekoppeld aan een Wikidata-item (1.241 van 1.241). Het corpus wordt gepubliceerd onder de licentie CC BY 4.0, als pagina’s voor lezers en als gestructureerde data voor agents (JSON, GeoJSON, llms.txt, MCP-server).

Bronnen

Elke fiche is gebaseerd op een record uit een officiële inventaris: de inventaris van het bouwkundig erfgoed van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (urban.brussels), de inventaris Onroerend Erfgoed (Vlaanderen), de Inventaire régional du patrimoine (Wallonië), de Mérimée-databank en de Inventaire général du patrimoine culturel (Frankrijk). Het record wordt op elke fiche als bron vermeld. Een feit dat niet in het record staat, wordt alleen overgenomen als een andere op de fiche vermelde bron het bevestigt; anders wordt het niet geschreven.

Selectieregel: strikte art deco

Een gebouw komt alleen in het corpus als het record zelf de art deco van het gebouw beschrijft, als het een vast bouwjaar heeft en als het bewaard is. Uitgesloten: art deco die alleen „getint” is, een „invloed”, „reminiscenties” of één enkel element (hek, glas-in-lood, deur); dateringen per decennium, per derde of kwart eeuw, „interbellum”, of „omstreeks” een jaar zonder gedateerde bron (vergunning, kadaster, jaartal); ensembles van gebouwen in verschillende stijlen; oudere gebouwen die alleen een gedeeltelijke gevelversiering kregen. Enkele fiches horen bij een verwante stijl (art deco en modernisme, expressionisme, regionalisme) wanneer het record ze aan de art deco verbindt; de stijl staat op elke fiche.

Deze regel heeft een prijs. De Waalse inventaris dateert bijna altijd per periode, niet per jaar: van de honderd beste Waalse records die art deco vermeldden en nog niet in het corpus stonden, werd er geen enkel opgenomen. De regel is een redactionele keuze, bewust en ondertekend.

Redactie en controle

De fiches worden op basis van de records geschreven door agents van artificiële intelligentie (Claude, van Anthropic) en daarna nagelezen door een tweede, onafhankelijke agent die elk veld met hetzelfde record vergelijkt: naam, adres, coördinaten, auteurs en rollen, jaren, type, stijl, bescherming en de drie teksten. In oktober 2026 werd het hele corpus een derde keer gericht nagelezen: feiten die niet in het record staan, valse vrienden en vertaalfouten, niet-gestaafde voornamen, verkeerd weergegeven beschermingsstatussen, inconsistenties tussen de talen.

Daarbij komen mechanische controles die geen lezing vervangt: posities vergeleken met de officiële geocoder (UrbIS in Brussel, Adresmatch in Vlaanderen, de Base adresse nationale in Frankrijk), opsporing van dubbels binnen 40 meter, uniciteit van de Wikidata-identificatoren, samenhang van het gegevensschema.

Deze controle gebeurt door agents en niet door een menselijke specialist: ze garandeert bronnen, geen expertise. Selectie, regels en correcties vallen onder de verantwoordelijkheid van de redacteur, die ervoor instaat.

Conventies

„Beschermd monument” (klassering) is voorbehouden aan de wettelijke bescherming; „opgenomen in de inventaris” is geen bescherming. Een gebouw op de Brusselse bewaarlijst of ingeschreven als historisch monument (Frankrijk) heet „beschermd”, niet geklasseerd.
Een voornaam wordt alleen vermeld als hij in het record of in de gekoppelde persoonsfiche van de inventaris staat; anders blijft de initiaal behouden.
Rollen: standaard architect; ingenieur, beeldhouwer, aannemer of toeschrijving als het record dat vermeldt.
Als het record niet zegt of een erker op de begane grond begint of als uitkraging op een verdieping zit, gebruikt de Franse tekst een neutrale term en de Nederlandse tekst „erker”.
Foto’s komen uitsluitend van Wikimedia Commons, onder een vrije licentie; een foto die het gebouw niet toont, wordt verwijderd en niet vervangen.

Bijdragen aan Wikidata

Bij de controle van elke fiche bleek wat Wikidata niet wist. Vanaf het account van de redacteur werden iets meer dan duizend items voor gebouwen en bijna honderdvijftig voor architecten aangemaakt, en meer dan zevenhonderd toeschrijvingen aan architecten en negentig beschermingsstatussen toegevoegd, telkens met het officiële record als referentie. Deze bewerkingen zijn openbaar en gedateerd; de QuickStatements-batches staan hieronder (logboek in het Frans).

Bekende lacunes

Verviers, Bergen en La Louvière blijven weinig gedekt: de Waalse inventaris dateert de gebouwen er niet op het jaar of heeft er geen online record.
Alle Vlaamse en Waalse records die art deco vermelden, zijn onderzocht: de overige gebouwen voldoen niet aan de strikte regel.
378 architecten hebben nog geen Wikidata-item; dertien hebben een kandidaat-item dat geen enkele bron kan bevestigen en blijven bewust ongekoppeld.
De Engelse en Nederlandse vertalingen zijn met behulp van AI gemaakt op basis van het Frans, dat de referentie blijft.

Logboek van correcties

20 oktober 2026 — Derde nalezing van het hele corpus: 200 teksten verbeterd, waaronder valse vrienden uit het Nederlands (portaal in het Frans weergegeven als „portail” in plaats van „porche”, erkers op de begane grond „oriels” genoemd, logettes vertaald als „loggia’s”) en twee verwarde beschermingsstatussen; 35 „oriels” herzien, waarvan 27 door een neutrale term vervangen bij gebrek aan precisering in het record. Een valse architect „C°”, ontstaan door het opsplitsen van een bedrijfsnaam, geschrapt; een niet-gestaafde voornaam teruggebracht tot de initiaal. 18 posities die door een foute coördinatenomzetting 64 meter verschoven waren, gecorrigeerd met de officiële geocoder. Établissements Carlier en Meir Building in Antwerpen onderscheiden. Op Wikidata: een dubbel item voor het stadhuis van Le Portel samengevoegd met het bestaande item; de status „beschermd monument” verwijderd van het Rode Kruisinstituut in Elsene, dat alleen op de bewaarlijst staat; het item van Alfred Portielje losgekoppeld van Donald Portielje; data die alleen tot op de eeuw bekend zijn bij twee architecten verwijderd; drie onbevestigde architectkoppelingen verwijderd.
19 oktober 2026 — Strikte art-decoregel toegepast op elke uitbreiding van het corpus: een vast jaar en een stijl die het record zelf beschrijft. Van honderd onderzochte Waalse records werd er geen opgenomen. Inventarisidentificator van het item van de Koloniale Hogeschool als instelling overgezet naar een nieuw item voor het gebouw; vier gebouwen onderscheiden van de instellingen die ze gebruiken.
17 oktober 2026 — Hercontrole in twee onafhankelijke rondes van de 333 fiches die vóór 14 oktober gepubliceerd waren: 112 conform, 166 met onnauwkeurigheden, 55 met minstens één fout. 17 fiches ingetrokken (art deco niet gestaafd, beperkt tot één element of alleen per decennium gedateerd), 45 posities verbeterd, 7 foto’s die het gebouw niet toonden verwijderd zonder vervanging, 13 auteurs toegevoegd, niet-gestaafde beweringen geschrapt.
14 oktober 2026 — Steekproefaudit van 50 fiches, vergeleken met hun bron door een controleur die de methode niet kende: 23 conform, 24 met onnauwkeurigheden, 3 fouten. Systematische correcties: 21 fiches uit de Hauts-de-France stonden als „geklasseerd” maar waren alleen ingeschreven als historisch monument; 8 postcodes en 3 Brusselse gemeenten verbeterd; 52 Brusselse beschrijvingen die „onbeschermd” zeiden voor een in de inventaris opgenomen gebouw verbeterd; rollen van ingenieurs, beeldhouwers en aannemers hersteld op 7 fiches; foute bronnen verwijderd uit 5 fiches.

Wikidata-batches

290637 — 42 déclarations sur des éléments existants (80 opérations, 0 erreur)
290645 — 12 éléments créés, Q141726742 à Q141726761, reliés aux fiches FLA038, 053, 061, 063, 064, 086, 102, 112, 150, 151, 155, 166
290781 — 8 déclarations sur des éléments existants (identifiants d'inventaire, architectes), 0 erreur
290783 — 24 bâtiments classés créés, 0 erreur
290796 — 21 opérations sur des éléments existants, 0 erreur
290798 — 25 bâtiments et mémoriaux classés créés + identifiant bruxellois (P13995) de l'église Saint-Jean-Baptiste de Molenbeek, Q20853463; mémoriaux : auteur en P170 (sculpteur), pas en P84.
291529 — 6 opérations, 0 erreur — coordonnées (P625) de 3 éléments créés le 14 octobre (Q141726749, Q141733311, Q141733049), qui reprenaient des positions erronées corrigées lors de la revérification du 17 octobre.
291541 — 4 libellés (fr, nl) alignés sur les noms des inventaires bruxellois et flamand pour Q141733049 (Fondation médicale Reine Élisabeth) et Q141733308 (Koning Albertlaan 77, Gand), 0 erreur
291547 — 4 bâtiments classés créés (Q141763500 stade des Jeux de Namur, Q141763501 maison Masse, Q141763502 kiosque de Mouscron, Q141763503 maison Velghe) + P1133 sur Q77736224 (église de Warneton), 0 erreur. Reliés au corpus avec trois éléments existants : Q77736224…
291551 — 45 bâtiments bruxellois inscrits créés (identifiant P13995, adresse, date, style, architecte, sources) + P13995 ajouté à 14 éléments existants qui ne le portaient pas (Institut Eastman, Union et Prévoyance, Croix-Rouge d'Ixelles, Banque Buurmans, maternité…
291554 — 58 bâtiments bruxellois inscrits créés + P13995 ajouté au palais du Congo (Q106195550). Contrôle préalable à 30 m; BRU125 (New Hôtel Siru) laissé de côté : identité avec l'élément voisin « Hotel City Center » non confirmée.
291556 — 59 bâtiments bruxellois inscrits créés + P13995 ajouté à l'hôtel Gillion (Q109039095). Contrôle préalable à 30 m.
291559 — 60 bâtiments bruxellois inscrits créés. Contrôle préalable à 30 m.
291561 — 70 bâtiments bruxellois inscrits créés. Contrôle préalable à 30 m.
291562 — 70 bâtiments flamands inscrits créés (P1764). Contrôle préalable à 30 m et par identifiant P1764 (wikidata-sync).
291564 — 75 bâtiments flamands inscrits créés (P1764). Contrôle préalable à 30 m.
291565 — 75 bâtiments flamands inscrits créés (P1764). Contrôle préalable à 30 m.
291566 — 75 bâtiments flamands inscrits créés (P1764). Contrôle préalable à 30 m.
291568 — 70 bâtiments flamands inscrits créés + P1764 ajouté à l'hôtel Billiard Palace (Q125320517). Contrôle préalable à 30 m.
291570 — 44 bâtiments bruxellois inscrits créés. Contrôle préalable à 30 m.
291593 — style Art déco (P149) retiré de Q141764242 (FLA134, « teintée d'Art déco ») et Q141764202 (FLA056, Art déco limité à la grille et à une travée); libellé fr de Q141764242 corrigé. Contrôle automatique des 718 fiches reliées : 701 portent « Art déco » dans le…
291595 — 113 bâtiments wallons inscrits créés (référence : notice de l'Inventaire du patrimoine de Wallonie; pas de propriété Wikidata pour cet inventaire, éléments retrouvés par l'historique du compte et le libellé). Reliés aussi à 8 éléments existants : Q3584659…
291598 — 93 fiches d'ensemble retypées « ensemble architectural » (Q1497375) au lieu de bâtiment/maison/immeuble; « mouvement moderne » (Q245188) ajouté au style de 56 éléments dont la fiche est Art déco-moderniste (dont l'école technique de Seraing, « moderniste…
291762 — 21 bâtiments créés au cas par cas (dont Maison du Peuple de Dour, classée, avec P1133; fiches datées hors 1919-1939 décrites « bâtiment Art déco » ou « moderniste ») + P13995 ajouté à 3 éléments existants. Reliés à 7 éléments existants : Q141101665 (hôtel de…
291765 — 4 éléments « bâtiment » créés, distincts des éléments d'institution, avec l'institution comme occupant (P466) : Q141777987 (Hôpital Saint-Pierre, BRU024, occupant Q3145220), Q141777988 (Koloniale Hogeschool, FLA011; identifiant de l'inventaire flamand 7344…
291766 — 48 bâtiments flamands créés (lot 6 du corpus, FLA541–FLA588; Bruges, Malines, Menen, Turnhout, Roulers, Louvain, Anvers, Gand…), avec P1764, P149 (Art déco, et mouvement moderne pour les fiches Art déco-modernistes), ensembles typés Q1497375. Contrôle…
291840 — 68 bâtiments flamands créés (lot 7 du corpus, FLA589–FLA658; Anvers, Gand, Courtrai, Zwevegem, Zele…). Deux fiches du lot reliées à des éléments existants trouvés par P1764 : FLA591 → Q56558296 (maison Van Lommel), FLA644 → Q56239413. Contrôle préalable à 30…
291853 — 32 bâtiments flamands créés (lot 8 du corpus, FLA659–FLA691). Une fiche du lot reliée à un élément existant trouvé par P1764. Contrôle préalable à 30 m : 3 voisins, tous des numéros voisins déjà au corpus.
291855 — 6 bâtiments flamands créés (lot 9 du corpus, FLA692–FLA697; dépôt de tram de La Panne, maisons à Anvers, Louvain, Merchtem, Lichtervelde). Voisins à 30 m vérifiés : TTO-Noordzee (organisme, Loskaai 15), théâtre Het Klokhuis (Parochiaanstraat 4), maison…
291864 — 17 bâtiments des Hauts-de-France créés (HDF044–HDF060; Arras, Le Portel, Maubeuge, Aulnoye-Aymeries, Vervins, Amiens), avec P380 (référence de l'Inventaire général IA…); l'École des Beaux-Arts d'Amiens a pour occupant (P466) le conservatoire à rayonnement…
291866 — 138 mentions d'architecte (P84) ajoutées aux éléments de bâtiments, avec la notice d'inventaire en référence, après le rapprochement de 77 architectes du corpus avec Wikidata (double contrôle : humain, dates compatibles, QID unique).
291898 — 90 statuts patrimoniaux (P1435) sur 88 éléments — monument protégé en Flandre Q12053139 (73), bien classé de Wallonie Q2403675 (9), monument classé de la Région de Bruxelles-Capitale Q19346745 (7), monument historique inscrit Q10387575 (1) — chacun avec date…
291923 — retrait du statut « monument classé » (P1435 Q19346745) de Q28496344 (Institut médico-chirurgical Croix-Rouge, BRU017), importé en 2017 depuis l'API heritage; la fiche officielle ( indique « Inscrit sur la liste de sauvegarde depuis le 16 février 2006 ».…
291936 — 149 éléments créés pour des architectes, ingénieurs, entrepreneurs et sculpteurs du corpus qui ont une fiche personne dans l'inventaire flamand (P4206) : nom, métier (P106) et, quand la fiche les donne, dates et lieux de naissance et de décès, chacun avec la…
291937 — 216 mentions d'architecte (P84) ajoutées aux éléments de bâtiments, avec la notice d'inventaire en référence, pour les architectes créés au lot 291936.

Het corpus citeren

Tribot, Pierre-Jean (2026). Art Déco Belgique — inventaris van de art deco in België en de Hauts-de-France [dataset]. https://art-deco-belgique.be. Licentie CC BY 4.0.

Een fout melden: op elke fiche staat een link; contact: pjtribot@musicartsnet.eu